Khởi nghĩa Tây Sơn (1771‑1802): Lịch sử, các giai đoạn và những nhân vật chính

Bối cảnh trước khởi nghĩa

• Năm 1771, Đại Việt đang trong thời kỳ chia rẽ giữa Trịnh và Nguyễn.
• Người dân chịu áp bức, bất công, tạo ra môi trường thuận lợi cho một phong trào cách mạng.

Sự ra đời và mở rộng của lực lượng Tây Sơn

• Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ khai sinh khởi nghĩa tại Quy Nhơn, dựa trên tư tưởng "lấy của nhà giàu chia cho nhà nghèo".
• Trong thời gian ngắn, lực lượng Tây Sơn lan rộng từ Quảng Ngãi tới Bình Thuận, chiếm được toàn bộ Thuận Hóa.

Chiến dịch chống Nguyễn và Trịnh

• Năm 1774, Nguyễn Nhạc cùng 3 vạn quân tấn công Phú Xuân, khiến chúa Nguyễn phải rút về Quảng Nam.
• Năm 1775‑1776, Tây Sơn tiếp tục tiến về phía Nam, vượt đèo Hải Vân, và đẩy lùi quân Trịnh‑Lê.
• Năm 1777, Nguyễn Huệ chỉ huy thắng lợi quyết liệt, bắt giữ Nguyễn Phúc Dương và Nguyễn Phúc Thuận; Nguyễn Ánh (sau này là Gia Long) mới chỉ 15 tuổi phải chạy trốn tới đảo Thổ Chu.

Cuộc chiến với quân Xiêm

• Năm 1785, Nguyễn Ánh kêu gọi quân Xiêm hỗ trợ, nhưng quân Xiêm bị Nguyễn Huệ đánh bại hoàn toàn tại trận Rạch Gầm – Xoài Mút.
• Quân Xiêm chỉ còn lại vài ngàn lính, Nguyễn Ánh buộc phải rút về Địa Lạt.

Chiến thắng Thăng Long và lên ngôi Quang Trung

• Năm 1786‑1788, Nguyễn Huệ (được phong Vua Quang Trung) đánh bại Trịnh, chiếm được Thăng Long và lật đổ Lê Chiêu Thống.
• Ngày 20/12/1789, Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, đặt niên hiệu "Quang Trung".
• Trận Ngọc Hồi – Đống Đa (5/1/1789) là đỉnh cao, Tây Sơn tiêu diệt hoàn toàn lực lượng Thanh và khẳng định quyền lực trên cả miền Bắc.

Sự suy yếu và kết thúc của triều đại Tây Sơn

• Năm 1792, Quang Trung qua đời; con trai Nguyễn Quang Toản chưa đủ sức lãnh đạo.
• Nguyễn Ánh tận dụng cơ hội, dần thu hồi miền Nam, sau đó tiến vào miền Bắc.
• Năm 1800‑1802, Nguyễn Ánh (sau này là Gia Long) chiếm được Thăng Long, Quang Toản bị bắt và bắn chết, chấm dứt triều đại Tây Sơn.

Kết luận

• Khởi nghĩa Tây Sơn là một trong những cuộc cách mạng lớn nhất trong lịch sử Việt Nam, đánh dấu sự chuyển đổi quyền lực từ các thế lực phong kiến cũ sang một nhà vua trung tâm mạnh mẽ, dù cuối cùng lại nhường chỗ cho nhà Nguyễn.

Khởi nghĩa Tây Sơn không chỉ là cuộc đấu tranh giành độc lập và công bằng xã hội, mà còn là bước ngoặt quyết định trong lịch sử Việt Nam, mở đường cho sự thống nhất đất nước dưới triều đại Nguyễn.